ورود

وارد شدن به حساب کاربری

نام کاربری*
رمز عبور *
من را بخاطر بسپار

ساختن حساب کاربری

پر کردن تمامی گزینه های دارای * اجباری می باشد
نام
نام کاربری*
رمز عبور *
تایید رمز عبور*
ایمیل*
تایید ایمیل*
کد امنیتی*
Reload Captcha

انسان شناسی و فرهنگ

انسان شناسی و فرهنگ

جشن اکیتو


همواره نزدیکی اساطیر و آیین‌ها و شباهت تفاسیر آن‌ها شگفت‌انگیز است. در اینجا به شرح جشن اکیتو می‌پردازم که همچون نوروز ما ایرانیان در اول بهار برگزار می‌شده، و دوازده روز ادامه می‌یافته، و مشابه باور ما که در نوروز نظم (ارته) بر خائوس (خواء) فایق می‌شده و نظم بهار پس از هرج و مرج زمستان، و خشکی و سرما می‌آمده، در باور بین‌النهرین نیز البته با رمز‌پردازی دیگرگونه‌ای، جنگ میان نظم و خائوس(بی‌نظمی) و جشن پیروزی نظم در اول بهار برگزار می‌شده. جشن باستانی اکیتو، از جشن‌های بین‌النهرین بوده که به میانه‌ی هزاره‌ی سوم ق.م برمی‌گردد. اکیتو یا اکیتوم (به سومری اکیتی سنونم، معنای لغوی آن درو کردن جو است؛ به اکدی اکیتو یا رش شاتین ، به معنای سر سال) این جشن بهارانه در میان سومریان، آشوریان، بابلیان و کلدانیان برگزار می‌شد. به نظر می‌رسد اکیتوی سومری از اسطوره‌ی سقوط اینانا خدا-مادر خدایان، به عالم زیرین و زندگی...
ادامه خواندن

علَم­چینی و علَم­واچینی در روستای شاه شهیدان (عمارلو)


تورج رهبرگنجه مقدمه علَم یا جریده یکی از وسیله ­های نمادین به کار رفته در آیین سوگواری در میان شیعیان است .­این وسیله چوبی و بلند ارتفاعی حدود پنج تا شش متر دارد که رأس آن را با پنجه ه­ای فلزی از جنس برنج و پارچه­ های مشکی و رنگین می ­پوشانند .در علَم­بندی اغلب از پارچه­ های سبز به نشانه مظلومیت و محبوبیت امامان معصوم)ع(، قرمز به نشانه سرخی خون و شهادت آن بزرگواران و سفید که بیانگر سیمای نورانی آنان بوده  استفاده می­شد. نگاره­ های علَم را اغلب تصاویری از طاووس­، کبوتر، چهار­گلدان و طوطی در دو طرف تشکیل می ­داد. علَم­ ها در گذشته اغلب یک تیغ بودند که با مرور زمان به علَم­های سه­ تیغ، پنج ­تیغ، هفت­ تیغ و ... تا بیست ویک­ تیغ مبدل شدند. قدیمی­ترین علَم­های ایرانی در موزه توپکاپی  [1]  استانبول ترکیه نگهداری می­ شوند. این علَم­ها که نمونه ه­ای از علامت...
ادامه خواندن

پَرچیم: اسطوره شناسی فقر در اردبیل


مقدمه فقر وجود ندارد، همه ی آن اسارت در زیر زبانی است که ما را به فقر و فرودستی عادت داده است. فقر ما، ناشی از تجربه ای تاریخی است که در پس بنیاد بی هویت و بی قهرمان در آورده است. شاید سیاست های زبانی یکی از مقصرهای فقر باشند، اما آن چه مظلوم حقیقی این مطالبه های زبانی است، خود آن است. مردم نیاز به آواها و نواهایی دارند که در پس نوشته و آوا، قهرمان های زندگی، حقیقت و کار نهفته باشد. در غیر این صورت، خود زبان هم اسارت است و می بینیم که سالیان سال به زبانی مأنوس چه اسارتی را درونی کرده ایم. اما آیا رهایی از فقر اسطوره ممکن است؟ همه ی جوامع از همه ی تنگناها با اسطوره ها و قهرمان های خودشان گذر کرده اند، اما وقتی در جامعه ای اسطوره ها به فراموشی و گمنامی سپرده شده و مدم تحت...
ادامه خواندن

بابا غلام مارگیری، روایتی که برای همیشه در خواب رفت


مریم قرسو نخستین دیدار من با باباغلام مارگیری، بابازار ِ روستای گرازویه در نزدیکی میناب، در سال 1385 بود. وقتی که برای مدتی کوتاه توانستم از کار و درس مرخصی بگیرم و چند روزی به دیار زار و زاری ها بروم. به همراه دوستی هنرمند و بومی از بندرلنگه عازم میناب شدیم و از آنجا به روستای تفتیده ی گرازویه رفتیم. هوا به شدت گرم بود و شهریور ماه تنها زمان فراقت من، و بنابراین چاره ای جز صبوری و تحمل تیغ آفتاب نداشتم. گرازویه روستایی است کم جمعیت، آرام، با درختانی تنک و خیابانهای خاکی. خانه ی باباغلام مارگیری رو به شرق، خانه ای کوچک و با صفا است که با پرده های گلرنگ آراسته شده است. همسری بسیار کم حرف و هنرمند دارد که تمام عصرها وقتی گرمای آفتاب کم می شود، در سایه ی درخت بزرگ روبروی در ورودی خانه، می نشیند و تار و پود نخ...
ادامه خواندن

حقیقت اسطوره ای


هسته اصلی بحث ما ناهمگنی ادراک انسانی مبتنی بر میتوس و ادراک مبتنی بر لوگوس و روابط بنیادین میان مقوله های شناخت و فرهنگ و نقش و جایگاه این دو در روند فهم تاریخی است. این ناهمگنی ادراک انسان از مفهوم حقیقت، درهمان ابتدای کار، به این گمان رهنمون می شود که ادراک انسانی برای نیل به حقیقت از منطقی واحد پیروی نمی کند. از سوی دیگر، در روزگار معاصر چنین تصوری شکل گرفته است که گویی ما به تعریف و تبیینی روشن و نهایی از دانش و روش علمی رسیده ایم و این روش نیز همانا یگانه روش نظام مند عینی و عقلانی کشف و تحصیل حقیقت است! واقعیت اما چنین تصوری را خدشه دار می کند، زیرا دامنه و گستره ی فهم و حقیقتی که علم مدعی است و به یُمن کاربست روش های رایج بدان نائل شده است، بسیار محدود است و بخش عمده ای از ادراک...
ادامه خواندن

خاطره ی ازلی و اسطوره-امروز


نزدیک نوروز که می شویم خاطره ها بیش از هر زمان دیگر در من جان می گیرند. خاطره ی کودکی، خاطره ی مبهم تولّد، درست در نیم قرن پیش؛ شاید خاطره هایی از اسطوره های کودکی بشر حتی، و یا خاطراتی از آنگاه که جزوی از مواد آلی بودم در این کُره ی ارض؛ در سراسر گیتی. نوروز لحظه ی تأمل است برایم که به این سراسرِ گیتی فکر کنم. و به اینکه این گردش فصول و این زایش و مرگ چه آیه ای است؟ آیه های آه و افسوس که زمان می گذرد و بشر به راز هستی پی نمی برد که بی بنیاد نیست یا کرانمند نیست یا بی غایت. نوروز که می رسد به زمان فکر می کنم. به فاصله. به یکی که دو شده است. و شورانگیزی جذبه و کشش این دو از لحظه ی آغاز تا لحظه ی پایان. کدام آغاز؟ کدام پایان؟ کدام لحظه؟...
ادامه خواندن

معرفی کتاب «جادوی تئاتر»


کتاب جادوی تئاتر به نوعی بازگوکننده خاطرات جلال ستاری در مورد هنرستان هنرپیشگی و تئاترهای مورد علاقه وی است. نویسنده در بازگویی خاطرات خود از شیوه تک‌‌نگاری بهره گرفته و در خلال شرح و تفاسیر خود تصویری هم از تئاتر قبل و بعد از انقلاب و همچنین جریان تئاتر در ایران ارائه می‌دهد و در عین حال به آسیب‌شناسی تئاتر ایران و نقاط قوت و ضعف آن نیز می‌پردازد. جلال ستاری خود در رابطه می‌گوید: "در این کتاب درباره چگونگی شیفتگی‌ام به تئاتر، خاطرات تئاتری‌ام، تئاترهای خوبی که دیده‌ام و پسند تئاتری‌ام و تفاوت تئاترهای اداره فرهنگ و تلویزیون نوشته‌ام". در توضیحات پشت جلد کتاب آمده است: «تئاتر چون رمان، موقع مناسبی فراهم می‌آورد برای اندیشیدن در باب وقایع و شخصیت‌ها و اوضاع و احوال خیالی و در نهایت پل بستن میان تجربه و اندیشه و نیز زندگی و تفکر درباره معنای زندگی، به بیانی دیگر رسالت تئاتر و رمان،...
ادامه خواندن

آداب‌ و رسوم نوروزی در گیلان


سمانه خلیلی فر جلگه گیلان به شکل سنتی و به‌طور طبیعی تا پیش از تسلط صفویان، به دو قسمت شرقی و غربی تقسیم می شد. مبنای این تقسیم نیز جریان سفیدرود بود. این رود به سبب میزان تأثیرگذاری و همچنین دشواری در عبور، گیلان را از نظر فرهنگی و سیاسی به دو بخش تقسیم می‌کرد. گیلان، سرزمین باران به سبب برخورداری از تاریخ کهن، مملو از آیین‌ها و فرهنگ هاست. بخش زیادی از این آیین ها و سنن متأثر از وضع طبیعی، جغرافیایی و معیشتی است که برای پاسخگویی به نیازهای جسمانی و روانی انسان شکل گرفته اند. در بعد فرهنگی، رابطه انسان با محیط، شكل خاصی پيدا مى‏كند. سنگ، كوه، آب، گياه، زمين، آسمان و همه آنچه در پهنه هستى است، جان مى‏گيرد و با انسان به سخن درمى‏آيد، انسان نیز بخشی از خواسته‌ ها و کمبودهایش را در محیط فرهنگی و در تعامل با آن بروز می دهد....
ادامه خواندن

زردی من از تو سرخی تو از من با جادوی هميوپتيک


يکي از بزرگترين آرزوها و نيازها، يکي از عالي ترين قدرت ها و شريف ترين اعمال انسان، مقوله ي تغيير و اقدام به آن است. انسان هميشه خواسته است و مي خواهد آنچه را که زماني طولاني بر سر آن درنگ کرده است، يا مطلوب او نيست تغيير دهد و کسي که بتواند اين عمل شريف را هر چه بهتر و قوي تر انجام دهد، از قدرت و اقتدار عظيم برخوردار خواهد بود. آرزوي دست يابي به نيروي تغيير روال طبيعت و هستي، متناسب با ميزان ادراک و معرفت انساني از جهان و هستي در زمان هاي مختلف و اشکال گوناگون جلوه کرده است. جادو شايد نخستين و قوي ترين جلوه اي است که مدعي داشتن طلسم تغيير در خود شده است. انسان احتمالاً پيش از آن که به نيروهايي در وراي وجود خويش و در ماوراي طبيعت بينديشد، پيش از آن که به تصور وجود نيروهايي در آسمان دست...
ادامه خواندن

معرفی کتاب «پژوهشی در ایده ها، انسانها و رویدادها در ادیان عهد باستان»


شناخت دقیق ادیان کهن جهان از جهات گوناگون امری ضروی و توجیه‌پذیر است، زیرا علاوه بر کاربرد اولیه آن در رشته دین‌شناسی تطبیقی، سرنوشت بسیاری از نظریه‌پردازیها در رشته های علوم انسانی همچون فلسفه، انسان‌شناسی و جامعه شناسی و ... وابسته به تفسیر چگونگی پیدایش ادیان آغازین است. در کتاب پژوهشی در ایده ها، انسانها و رویدادها در ادیان عهد باستان، مؤلف کتاب مقوله‌های زمان با دو وجه خلاق و نابودگر آن، خیر و شر، مرگ و آفرینش، شیطان و فرشتگان و بسیاری از موضوعات و مفاهیم دیگر را در 25 فصل مجزا مورد تدقیق و بررسی قرار داده است. این اثر ترجمه ای ـ پژوهشی به عنوان مدخلی برای مطالعه تطبیقی ادیان و آگاهی از چگونگی شکل گیری آنها است که اس. جی. اف. براندن، کشیش پروتستان به رغم عقاید و رشته ای (دین شناسی) که در دانشگاه تدریس می کند، فارغ از تعصب نسبت به مقولاتی مانند شیطان،...
ادامه خواندن

یادداشتی بر مستندِ مردم خیال


کارگردان فیلم: جواد تقوی حکیمی را پرسیدند چندین درخت نامور که خدای عزوجل آفریده است و برومند هیچ یک را آزاد نخوانده‌اند مگر سرو را که ثمره‌ای ندارد. درین چه حکمت است؟ گفت هر درختی را ثمره معین است که به وقتی معلوم به وجود آن تازه آید و گاهی به عدم آن پژمرده شود و سرو را هیچ از این نیست و همه وقتی خوشست و این است صفت آزادگان.. ( گلستان سعدی) معنابخشی و نمادسازی یکی از خصیصه‎های فرهنگ ایران است. حافظۀ تاریخی ایرانیان با اسطوره‌ها آمیخته شده است. این ویژگی معنابخشی را پیچیده‌تر کرده و همین ویژگی کمکی به درک معنا می‌کند. سرو از میان اسطوره‌ها خود را تا روزگار کنونی زنده نگه داشته است و به راستی که ذهن ایرانیان آن را زنده نگه داشته. زایش این درخت با نام خراسان گره خورده است. شاخۀ سروی از بهشت به دست زرتشت پیامبر در کِشمَر کاشته شد...
ادامه خواندن

معرفی کتاب «جامعه شناسی تئاتر»


کتاب جامعه شناسی تئاتر پژوهشی اساسی برای شناخت موجبات پیدایی و ریشه‌بندی تئاتر و دگرگونیهایش در جوامع غرب، از تراژدی های یونان باستان تا نمایشهای دینی قرون وسطا و درامهای درخشان عصر الیزابت و اسپانیای آن روزگار و نمایش‌نامه های نویسندگان امروزی است. به اعتقاد جلال ستاری کتاب جامعه شناسی تئاتر از جمله منابع دست اول در زمینه جامعه شناسی هنر و بویژه جامعه شناسی تئاتر است که علاوه بر مد نظر قرار دادن تاریخ تحول تئاتر از دیدگاه جامعه شناسی، بر نکاتی تأکید دارد که بجاست در جامعه ما مورد بحث و مداقه قرار گیرد. نکته نخست این است که درام‌نویسی از قلمرو ادبیات جداست و ساختار زبانی خاص خود را دارد، و نکته دیگر اینکه نمایش‌های مذهبی و آیینی همچون تعزیه، تئاتر نیست، زیرا به اعتقاد ژان دووینیو، تئاتر خلاقیت زیبایی شناختی هدفمندی برای تسخیر فضای خودجوشی و آزادی است، در حالیکه تعزیه نمایش آیینی است که در...
ادامه خواندن

شهرزاد


قصرشیرین، جایگاه و عشق شیرین آیا در حکایت شهرزاد، منظومه ی خسرو شیرین بازروایی می شود یا شیرین و فرهاد؟ شیرین ملکه ی دربار ساسانی در منظومه ی نظامی گنجوی، پس از فراز و نشیبهای فروان به جایگاه و عشق خود می رسد. اگر در شاهنامه شیرین از ابتدا دلسپرده ی خسرو است، در منظومه ی وحشی بافقی، داستان از خروج شیرین بر اثر بی وفایی خسرو آغاز می شود. شیرین در ادبیات اسطوره ای ایران زمین، سمبل معشوقه ای است که دو عاشق به او دل سپرده اند، اما در سریال شب های دوشنبه، شهرزاد جای این هویت را می گیرد به جهت آنکه شیرین در ابتدا زنی آشفته، تندخو و مجنون به تصویر کشیده شده است. تضاد هویتی دیگر در نقش شهرزاد است، اگر شهرزاد در داستان هزار و یک شب، به اراده و پیشنهاد خود به عقد شهریار در می آید، در سریال به اجبار و زور...
ادامه خواندن

کام دیو (Kamadev)، خدای عشق و عشاق در هندویسم


مقدمه: هندوستان یا به قول خود هندی ها بهارتBaharat کشور مذاهب , ادیان و آیین های گوناگونی است که برخی از آن ها به دوران باستان در این شبه قاره برمی گردد و بیشتر آداب و رسوم ,مناسک,آیین ها و باورهای آن ها ریشه در باورهای کهن دراویدین-آریایی دارد , این ادیان و آیین های باستانی و که نبه تدریج و در طول زمان شکل گرفته و به صورت کنونی در آمده است .مردمانی که این ادیان را باور داشته و در حفظ و گسترش آن کوشیده اند در کهن زمان در جنگل ها ,دشت ها و کوهستان ها زندگی می کرده و برای هر عنصر طبیعی که در انسان ها و در طبیعت وجود داشته برای حفاظت در برابر آنان مانند رعد و برق , بیماری ها ,احساسات و حالات انسانی مانند عشق ,خشم و یا مادری خدا یا خدا بانویی (الهه) ای اختراع و ابداع کردند تا بتوانند...
ادامه خواندن

شهرزاد (3) / آرمان شهر، اسطوره، واقعیت: فرهاد


فرهاد کوه کن، اسطوره ای که از عشق شیرین سر به کوه و بیابان نهاده تا غم دل بر کوه حک کند، امروز در داستان شهرزاد به عشق وطن روایت آرمانشهر خیالی خود را بر سنگ زندان می نگارد. شهرزاد که به عقد شهریار داستان هزار و یک شب درآمده، معمایی از یک آرزوی قربانی شده برای بقا و شفای پادشاه شهر را در خود فرو خفته است. شهرزاد قصه گو چه چیز را قربانی کرد و به زفاف شهریار در آمد؟ آیا فقط جان اش بود و یا آرزوهای دیگر. همه ی آن آرزوها در سریال شهرزاد شب های دوشنبه ی ما در شخصیت فرهاد خلاصه می شود. و از همین رو است که این شخصیت تبدیل به همه ی آرزو و آرمان شهری می شود که یک ملت آرزوی تحقق اش را دارد. اما نکته ی زیبای این سریال پردازش شخصیت فرهاد است. فرهاد دماوندی یک دانشجو و...
ادامه خواندن

سیرینگار رس (Sringara Rasa)


مقدمه: یکی از مهمترین علوم انسانی در هند باستان بررسی حالات و روابط بین آدمیان بوده که در زبان سانسکریت به آن رس Rasa گفته می شود ,رس در واقع اشاره به جوهر , اساس و ماهیت هر شخص و هر چیز دارد.در هنر هندی و زیبایی شناسی آن این مفهوم در حقیقت دال براشارات ضمنی و معنی دار که در هنرهای دیداری مانند نقاشی و حکاکی ,شنیداری مانند موسیقی و خواندنی مانند ادبیات و شعر که باعث برانگیخته شدن احساسات خواننده , بیینده و شنونده می شود و آن ها را متاثر می کند ,می باشد.از اولین کتبی که در هند باستان مفهوم رس را توضیح داده اند کتاب ناتیاشاسترا Natya Shastra است که درباره هنرهای نمایشی هندی مانند رقص ,تاتر و موسیقی می باشد,در این کتاب مفهوم رس را این گونه تفسیر کرده اند :رس در واقع بیان و انتقال احساسات و حالات در هنرهای نمایشی و در...
ادامه خواندن

نمادپردازی درخت زندگی در متون اسلامی با رویکرد بینامتنی


نمادپردازی درخت زندگی در متون اسلامی با رویکرد بینامتنی الهام روحانی اصفهانی چکیده: در این مقاله به مقوله درخت زندگی در متون اسلامی با توجه به رویکرد بینامتنی ژرار ژنت پرداخته می‌شود. در این پژوهش برآنیم به بررسی و طبقه‌بندی ارتباطات، صفت‌های مشابه و کارکردهای درخت زندگی در منابع اسطوره‌ای کهن و متون اسلامی بپردازیم. همچنین برقراری ارتباط از این ویژگی‌های مشابه با آثار هنری ایران با رویکرد بینانشانه‌ای از اهداف دیگر این پژوهش است. در این راستا، با توجه به دیدگاه ژیلبر دوران از کهن الگو، نماد و اسطوره سعی می‌شود کهن‌الگوی درخت را در فرهنگ جهانی معرفی کنیم. شناسایی این کهن‌الگو از طریق نمادها و روایت‌های نمادین(اسطوره) امکان‌پذیر است. کهن الگوی درخت در پیوند با فرهنگ‌های مختلف از جمله اسلام، نمادپردازی‌های گوناگونی می‌یابد که به صورت روایت‌های نمادین در متون اسلامی قابل شناسایی‌اند. این نمادهای روایت‌دار در متون اسلامی با منابع اسطوره‌ای کهن در فرهنگ‌های دیگر نیز مشابه‌اند....
ادامه خواندن

علیه تنفر پاره پنجم: نگرانی


امکه (۱) «کسی که باری در اختیار من افتاد دنیا نیز برایش چاره نیست. در اعماق تاریکی محض است بدون طلوع خورشید و غروب آن، ظاهری بسیار آراسته ... و اما خود، مغاک است و صاحب هیچ گوهری» گوته: نگرانی ـ فاوست ۲ «کسی که باری در اختیار من افتاد/ دنیا نیز برایش چاره نیست.» شخصیت اصلی دغدغه در فاوست ( نوشته گوته) با چنین سخنانی ظاهر می شود. نیم شب است و چهار پیرزن: گرسنگی، فقر،گناه و نگرانی، به شکار فاوست آمده اند که در کاخش پیر می شود، کاخی با درهای بسته. در این میان فقط نگرانی موفق به گذر از سوراخ کلید می شود. با آگاهی از حضورش، فاوست به دفاع از خود می پردازد: «کافی است! نمی توانی چینن به من دست یابی. به مهملاتت گوش نخواهم داد./ چرا فرزانه ترین انسان را سرگشته می کنی؟» فاوست کاملا از قدرت نگرانی آگاه است: آن که روز...
ادامه خواندن

شهرزاد (2) / ساختار، داستان و جنون:‌ قباد دیوان سالار


در خبرها آمده بود که عنوان سریال شهرزاد در ابتدا "روزی روزگاری عاشقی" در نظر گرفته شده بود که اگر این عنوان به جای شهرزاد انتخاب می شد، قطعا انتظار مخاطب و روایت و پیام داستان به گونه ای دیگر رقم می خورد. چنانچه در فصل نخست دیدیم، بیشتر مخاطبان جذب درام عاشقانه ی این سریال شدند که عنوان نخست، بیشتر مخاطبین را در روایت عاشقانه به خود مشغول می داشت. اما واضح است که گره خوردن این درام عاشقانه به حادثه ی مهم تارخی یعنی ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ از اهمیت ویژه ای برای پردازندگان سریال شهرزاد برخوردار بود. بااین حال، سوال اینجا است که چگونه بازروایی چنین مقطع حساس در تاریخ ایران‌زمین با اسطوره‌ی کلاسیک شهرزاد که کمتر نگارنده و فیلم سازی به بازروایی آن پرداخته، می تواند به انتظار مخاطب پاسخ دهد؟ کارگردان این سریال؛ حسن فتحی، در کارنامه ی خود سریال "میوه ی ممنوعه" را دارد که...
ادامه خواندن

چهارشنبه سوری و عنصر پاک آتش


گفت وگوی خبرگزاری ایمنا با بهار مختاریان دانشیار دانشگاه هنر اصفهان و مدیر گروه اسطوره شناسی و ادبیات کلاسیک موسسه انسان شناسی و فرهنگ در گفت و گو با خبرنگار ایمنا اظهار کرد: اگر بخواهیم درباره خاستگاه و دلیل پدیده ای چون آیین یا جشن چهارشنبه سوری صحبت کنیم، به ناچار باید آن را از سویی در ارتباط با سایر اجزایی که به آن پدیده مرتبط اند و نیز با زمان اجرایی آن که در آستانه سال نوست، درنظربگیریم. اگر خلاصه بگویم ما از طرفی با زمان کبیر که زمان آفرینش اسطوره ای از یک سو و از طرفی زمان دنیوی یا صغیر در این آیین ها سروکار داریم و گاه شماری ها حد اوسط نقطه گذاری میان این دو زمان و تثبیت اجرای آیین ها هستند و خود در طول زمان تغییر و تحولات زیادی داشته اند و در ایران باستان شواهد نشان می دهد که تقسیم بندی های...
ادامه خواندن